Αστικές Καλλιέργειες Μέρος 2: Σχεδιάζοντας με βάση την απόσταση

17roof600.1

Στο πρώτο μέρος αυτής της σειράς,  φάνηκε ότι η αστική γεωργία έχει απίστευτες δυνατότητες,  δυστυχώς, όμως, η Αμερική, έχει πολύ δρόμο να διανύσει. Η οικονομία, η κυβέρνηση , η τεχνολογία , ακόμα και η αντίληψη για το τι είναι τα “τρόφιμα”  εξαρτάται από το σύστημα τροφίμων που υπάρχει σήμερα. Οι Αστικές Καλλιέργειες  θα μπορούσε κάλλιστα να είναι η απάντηση, αλλά, ειλικρινά, δεν είναι ακόμη.

Επομένως πού βρισκόμαστε σήμερα;

Σε όλο τον κόσμο, οι πολίτες παίρνουν την Επανάσταση των τροφίμων στα χέρια τους,  γίνονται αστικοί μελισσοκόμοι, επαναστάτες κηπουροί, κηπουροί ταρατσών, ακτιβιστές τροφίμων. Όπως η εμπλοκή της κοινότητας και των πολιτικών παρασκηνίων είναι ζωτικής σημασίας για αυτά τα αρχικά κινήματα, έτσι και ο σχεδιασμός θα μπορούσε να είναι.

Με το σχεδιασμό των πόλεών μας – των δημόσιων χώρων, όπως τα νοσοκομεία και τα σχολεία  – με τα τρόφιμα κατά νου, μπορούμε να διευκολύνουμε αυτήν την επανάσταση κάνοντας τα  τρόφιμα ένα ορατό τμήμα της αστικής ζωής, που θα μας επιτρέψει να κάνουμε το κρίσιμο πρώτο βήμα: την εξάλειψη της πρακτικής/ εννοιολογικής απόστασης ανάμεσα σε εμάς και την τροφή μας.

Για να φανείς, γίνε αυθάδης

Αν διαβάσετε το Μέρος Ι αυτής της σειράς, τότε ξέρετε ότι ένας από τους λόγους που η Κούβα ήταν σε θέση να δημιουργήσει μια αυτάρκη οικονομία αστικής γεωργίας μέσα σε λίγα χρόνια, ήταν επειδή ήταν τολμηρή.

Πριν να εμπλακεί η κυβέρνηση με τις πρωτοβουλίες της γεωργίας στην Αβάνα, οι πολίτες το έκαναν δύσκολο να αγνοηθεί. Οποιαδήποτε πλεονάζουσα έκταση γης – από τις βεράντες με μπαλκόνια, μέχρι τα αχρησιμοποίητα τμήματα σε όλη την πόλη – μετατράπηκε, σχεδόν μέσα σε μια νύχτα ,σε κήπο.

Αυτό το “πετσόκομμα” δημόσιου / ιδιωτικού χώρου για δημόσιο συμφέρον είναι αυτό με το οποίο σχετίζονται οι DIY (κάντο μόνος σου) πολεοδομικές παρεμβάσεις. Και μια νέα έκθεση από το SPUR, τον Σύλλογο Σχεδιασμού και Αστικής Έρευνας του Σαν Φρανσίσκο, δείχνει ότι το μοντέλο αυτό θα μπορούσε να είναι ο καλύτερος τρόπος για να ανατραπεί η πολύπλοκη νομοθεσία ζωνών και για να ριζώσει η  Αστική Γεωργία [2].

Πάρτε, για παράδειγμα, την αυθάδη ομάδα των καλλιτεχνών και των σχεδιαστών που κατέλαβε μια μετρήσιμη θέση στάθμευσης στο Σαν Φρανσίσκο, το 2005 και το μετέτρεψε σε ένα αυτοσχέδιο πάρκο. Μέχρι το 2009, η Ημέρα του Πάρκινγκ Rebar ήταν τόσο δημοφιλής, ώστε το τμήμα πολεοδομίας δημιούργησε μια νέα κατηγορία αδειών για “μικρά πάρκα”, και  ίδρυσε το δικό της πρόγραμμα, “Πεζοδρόμια που γίνονται Πάρκα“, το οποίο μετατρέπει τον αχρησιμοποίητο χώρο στο δρόμο σε δημόσιες πλατείες. [3].

Ενώ το Σαν Φρανσίσκο είναι μοναδικό στις πολιτικές της πολεοδομίας του (διαψεύδοντας τη λογική της γραφειοκρατίας, πραγματικά ανταποκρίνεται στις ανάγκες / επιθυμίες των πολιτών του), είναι μία από τις πολλές πόλεις, των οποίων οι πολίτες ασχολούνται με τη συζήτηση για τη «σωστή» χρήση των δημόσιων χώρων.

Η ίδια συζήτηση και το πνεύμα «χάκερ»  θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την ενσωμάτωση της αστικής γεωργίας στους δημόσιους πράσινους χώρους μας. Ένα άλλο έργο Rebar το 2008 μετέτρεψε τα 10.000 τετραγωνικά πόδια της πλατείας Civic Center του San Francisco σε έναν “Κήπο των Κοινοτήτων”, μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας να επανεξετάσει τον τρόπο που σκεφτόμαστε για τον αστικό υπαίθριο χώρο, μετατρέποντας διακοσμητικά τοπία σε παραγωγικές περιοχές.

Τα 100 κιλά φρέσκων προϊόντων που παράχθηκαν στον κήπο σε μια εβδομάδα (που δωρίστηκαν σε τοπικές τράπεζες τροφίμων) δεν θα μπορούσαν να τροφοδοτήσουν ολόκληρη την πόλη του Σαν Φρανσίσκο – αλλά ο κήπος είχε στόχο μια συγκεκριμένη ανάγκη, να φέρει κοντά τα διαφορετικά μέλη της κοινότητας, και να δημιουργήσει ένα διάλογο, μεταξύ του πολίτη και του πολιτικού, για το παραγωγικό δυναμικό του δημόσιου χώρου. [4]

Ενώ οι περισσότεροι δημόσιοι χώροι δεν είναι τόσο διατεθειμένοι να γίνουν Παραγωγικές Περιοχές, όπως στο Σαν Φρανσίσκο, υπάρχουν πολλοί ημι-δημόσιοι και ιδιωτικοί χώροι με δυνατότητα αστικής γεωργίας, που δεν έχουν αξιοποιηθεί πλήρως ακόμα.

Εκπαίδευση & Ενσωμάτωση

Εάν δεν έχετε προσέξει την Επανάσταση Τροφίμων του Jamie Oliver ή την εκστρατεία της Μισέλ Ομπάμα “Ας Κινηθούμε!”, τότε φοβάμαι ότι δεν έχετε δώσει την απαραίτητη προσοχή. Με στόχο να εξαλείψει το θανατηφόρο συνδυασμό της πείνας και της παχυσαρκίας που  ακρωτηριάζει τα έθνη μας, ιδιαίτερα σε κοινότητες με χαμηλά εισοδήματα, αυτές οι εκστρατείες έχουν αναγνωρίσει τη σημασία της ενσωμάτωσης, της εκπαίδευσης πάνω στα τρόφιμα, στα σχολεία.

Ως συν-ιδρυτές του έργου FoodPrint, η Sarah Rich και η Nicola Twilley, από την Edible Geography τόνισαν σε συνέντευξή τους για την “Omnibus Urban”, ότι υγεία είναι “όπου το μυαλό και τα μάτια των ανθρώπων είναι στραμμένα αυτή τη στιγμή”.  Οι αρχιτέκτονες έχουν ήδη αρχίσει να χρησιμοποιούν τη δυνατότητα των “Ενεργών Οδηγιών Σχεδιασμού” και να ενθαρρύνουν τις υγιείς συμπεριφορές – δεν είναι περίεργο να δηλώσουμε ότι θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε το σχεδιασμό για την ενθάρρυνση μιας πιο υγιής σχέσης με τα τρόφιμα. Όπως μοιράστηκε με το κοινό η Twilley σε μια συνέντευξη: “Τοπικό δεν πρέπει να σημαίνει γεωγραφικά τοπικό. Υπάρχουν τρόποι σχεδιασμού για τη μείωση της απόστασης μεταξύ των τροφίμων και των καταναλωτών”.

Ο σχεδιασμός των λαχανόκηπων στα σχολεία, δεν σημαίνει τον περιορισμό τους στη χρήση τους από μαθητές. Το 2010, ένα πιλοτικό πρόγραμμα στο Σαν Φρανσίσκο είχε το στόχο να κάνει τις σχολικές αυλές ανοικτές για το κοινό εκτός των σχολικών ωρών, με την ελπίδα να τις μετατρέψει σε «κοινοτικούς κόμβους». [2] Τι θα συμβεί αν η ίδια λογική εφαρμοζόταν στους κήπους;

Στην Κούβα, οι κήποι της τοπικής κοινότητας ήκμασαν  χάρη στη δημιουργία των Σπιτιών Σπόρων, γεωργικά καταστήματα  που παρείχαν πόρους και, κυρίως, πληροφορίες σχετικά με τεχνικές καλλιέργειας.  Οι κήποι ως «κοινοτικοί κόμβοι» θα μπορούσαν να παρέχουν ομοίως εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες και ευαισθητοποίηση της κοινότητας και να βοηθήσουν να ενσωματωθούν οι  καλλιέργειες στην αστική ζωή.

Τα νοσοκομεία, για παράδειγμα, που έχουν ήδη αρχίσει αναζητούν πιο βιώσιμες, πιο φρέσκες πηγές τροφίμων για τους ασθενείς (σύμφωνα με μια μελέτη του 2011 από την Health Care Without Harm, “το 80 τοις εκατό των νοσοκομείων διεθνώς φιλοξενούν τη λαϊκή αγορά  ή κάποιο πρόγραμμα που υποστηρίζεται από την κοινότητα  σχετικό με τη γεωργία στο χώρο , και περίπου το 60 τοις εκατό των τροφίμων αγοράζονται απευθείας από τοπικό αγρόκτημα”), θα ήταν κατάλληλα για την ενσωμάτωση δημόσιων, εκπαιδευτικών κήπων στο χώρο. Το ίδιο συμβαίνει και με τις ταράτσες σε εστιατόρια ή με τα πάρκα – οποιοσδήποτε  δημόσιος χώρος θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί για την παραγωγή τροφίμων και την εκπαίδευση σχετικά με τα τρόφιμα.

Σχεδιάζοντας με βάση την Απόσταση

“Με λίγα λόγια, το όφελος των αστικών καλλιεργειών[…] δεν βρίσκεται στο δυναμικό τους να τροφοδοτήσουν την πόλη αλλά στην ικανότητά τους να εκπαιδεύσουν τους καταναλωτές σχετικά με φρέσκα, υγιεινά τρόφιμα και την προσπάθεια που χρειάζεται για να παραχθούν αυτά, στην προσφορά  ζωντανών χώρων πρασίνου και χώρων δημιουργικής απασχόλησης, στην προσφορά εξοικονόμησης και οικολογικών οφελών για την πόλη, στην στήριξη της οικοδόμησης της κοινότητας. και, ενδεχομένως, στη χρήση τους ως μια νέα πηγή μιας κάποιας οικονομικής ανάπτυξης »[2]

Το SPUR το είδε σωστά. Ενώ οι αρχιτέκτονες έχουν βεβαίως τη δυνατότητα να επανεξετάσουν τις πόλεις μας ως παραγωγικά, αποδοτικά τοπία τροφίμων, ρεαλιστικά, πρέπει να ξεκινήσουμε από κάτι μικρό. Με την εκμετάλλευση της δύναμης αυτών των  αρχικών κινημάτων και το σχεδιασμό τους, έτσι ώστε οι προσπάθειες τους να ενσωματώνονται καλύτερα στην κοινωνία, μπορούμε να αρχίσουμε να εκπαιδεύουμε τους κατοίκους της πόλης για τα τρόφιμα, να γεφυρώσουμε το χάσμα μεταξύ καταναλωτή και παραγωγού, και να κάνουμε τη διανομή/ παραγωγή των τροφίμων μέρος της συνομιλίας για την αστική ζωή. Μόνο τότε μπορεί να γίνουν τα τρόφιμα, το πρίσμα μέσω του οποίου θα συζητήσουμε και θα σχεδιάσουμε τις μελλοντικές μας πόλεις.

Αναφορές:

[1] Quirk, Vanessa. ”Urban Agriculture Part I: What Cuba Can Teach Us”  ArchDaily. May 28 2012. <http://www.archdaily.com/237526>

[2] “Harvesting the City.” The Urbanist. May 2012. SPUR. <http://www.spur.org/publications/library/article/harvesting-city>

[3] Badger, Emily. “The Street Hacker, Officially Embraced” The Atlantic Cities. May 07, 2012 <http://www.theatlanticcities.com/neighborhoods/2012/05/street-hacker-officially-embraced/1921/>

[4] “Civic Center Victory Garden: Claiming civic space for food production.” Rebar. http://rebargroup.org/victory-garden/

Πηγή: http://www.archdaily.com/